فروم بچه های تولز

اکثر کاربران سرورهای لینوکسی ممکن است از خودشان سوال کنند چه روش ساده و مرسومی برای SSH زدن به سرور وجود دارد؟ پاسخ این سوال معمولا یک نام است: نرم‌افزار Putty. این ابزار سال‌هاست که به یکی از پرکاربردترین کلاینت‌های SSH در دنیای مدیریت سرور تبدیل شده و بسیاری از کاربران ویندوز، لینوکس و حتی مک از آن برای اتصال به سرورهای لینوکسی استفاده می‌کنند. در این مقاله از بخش آموزش سرور در وبلاگ پارس‌پک، ابتدا با ماهیت و کاربرد Putty آشنا می‌شویم، سپس مراحل دانلود و نصب آن را روی ویندوز، لینوکس و macOS مرور می‌کنیم و در ادامه یاد می‌گیریم چطور با این نرم‌افزار به سرور لینوکسی خود متصل شده و از قابلیتات پیشرفته‌تر آن مانند اتصال از طریق پروکسی و مدیریت تنظیمات استفاده کنیم.

Putty یک نرم‌افزار بدون هزینه و متن‌باز از نوع ترمینال امولاتور (Terminal Emulator) است که قابلیت اتصال به سرورهای راه دور را از طریق پروتکل‌های SSH، Telnet، Rlogin و علاوه بر این اتصال مستقیم به پورت سریال فراهم می‌کند. کاربرد اصلی این نرم‌افزار در دنیای هاستینگ، برقراری اتصال SSH با سرورهای لینوکسی است؛ پروتکلی که ارتباط بین کلاینت و سرور را رمزنگاری می‌کند تا داده‌ها حساسی مانند نام کاربری و رمزعبور در بستر اینترنت افشا نشوند.
نکته مهمی که باید در نظر داشت این است که Putty فقط مخصوص ویندوز نیست. درست است که بیشتر کاربران ویندوزی از آن برای اتصال به سرور لینوکسی استفاده می‌کنند، اما نسخه جدید‌هایی از این نرم‌افزار برای لینوکس و macOS هم در دسترس قرار گرفته است. در لینوکس، از آنجا که کلاینت OpenSSH به‌صورت پیش‌فرض روی اکثر توزیع‌ها نصب است، کاربران کمتر به Putty نیاز پیدا می‌کنند. با این حال، این نرم‌افزار در همین سیستم‌عامل هم کاربردهایی از جمله رفع اشکال اتصالات، اتصال با پروکسی، کار با سوکت‌های خام (Raw Sockets) و اتصال به پورت‌های سریال که با ابزارهای پیش‌فرض به همان راحتی توانایی‌پذیر نیست، دارد.

سرور لینوکس پارس‌پک با دسترسی دقیق Root برای مدیریت جامع سرور، سرعت بالا و ارزش مناسب انتخابی مناسب برای انواع کسب‌وکارهاست. با کلیک روی لینک زیر تعرفه نرخ‌ها را مشاهده کنید:

پیش از هر چیز باید ویرایش معتبر و به‌روز Putty را دانلود کنید. بهترین و امن‌ترین منبع برای این کار، وب‌سایت رسمی نرم‌افزار به نشانی putty.org است که توسط تیم توسعه‌دهنده اصلی آن مدیریت می‌شود. دانلود از منابع غیررسمی می‌تواند ریسک امنیتی داشته باشد، چون فایل‌های تغییریافته یا آلوده به بدافزار گاهی با همین نام منتشر می‌شوند. روش نصب Putty بسته به سیستم‌عاملی که استفاده می‌کنید کمی متفاوت است که در ادامه هرکدام را جداگانه مرور می‌کنیم.

در بیشتر توزیع‌های لینوکس، Putty در مخازن رسمی موجود است و نیازی به دانلود دستی فایل نصب ندارید. برای نصب آن روی دبیان (Debian)، اوبونتو (Ubuntu) یا توزیع‌های مبتنی بر آن‌ها مانند لینوکس مینت، کافی است ترمینال را باز کرده و ابتدا مخازن را به‌روز رسانی کنید:

sudo apt update

سپس دستور نصب را اجرا کنید:

sudo apt install putty

اگر به ابزارهای جانبی مانند PuTTYgen و pscp هم نیاز دارید، بسته putty-tools را نیز نصب کنید:

sudo apt install putty-tools

پس از پایان کار نصب، با اجرای دستور putty در ترمینال، پنجره گرافیکی نرم‌افزار باز می‌شود. برای مدیران سروری که سرور لینوکسی خود را از طریق SSH اداره می‌کنند و می‌خواهند بیشتر با مفهوم این پروتکل آشنا شوند، مطالعه مقاله SSH چیست پیشنهاد می‌شود.

با تهیه سرور مجازی لینوکس پارس‌پک، ورژن لینوکس دلخواه خود را از بین Ubuntu، Debian، Alma و Rocky انتخاب کنید. این سرویس با بها اقتصادی و در لوکیشن‌های متنوع ایران و خارج ارائه می‌شود.

در ویندوز دو روش برای استفاده از Putty وجود دارد. روش اول دانلود نسخه جدید Portable است که هیچ نصبی نیاز ندارد؛ کافی است فایل putty.exe را از وب‌سایت رسمی دانلود کرده و مستقیماً اجرا کنید.

روش دوم استفاده از نصب‌کننده رسمی (Windows Installer) است که علاوه بر برنامه اصلی، ابزارهای جانبی مانند PuTTYgen، PSCP و PSFTP را هم روی سیستم نصب می‌کند.

پس از دانلود فایل نصب، کافی است آن را اجرا کرده و مراحل نصب را با کلیک روی گزینه‌های پیش‌فرض دنبال کنید. در پایان کار نصب، آیکون Putty در منوی استارت ویندوز در دسترس خواهد بود.

روی macOS، ساده‌ترین راه نصب Putty استفاده از مدیر بسته Homebrew است. اگر Homebrew روی سیستم شما نصب است، ترمینال را باز کرده و دستور زیر را وارد کنید:

brew install putty

کاربرانی که از MacPorts استفاده می‌کنند نیز می‌توانند از دستور جایگزین زیر بهره ببرند:

sudo port install putty

پس از نصب، دستور putty در ترمینال، رابط کاربری گرافیکی نرم‌افزار را باز می‌کند. که ویرایش macOS این نرم‌افزار توسط همان تیم اصلی توسعه داده نمی‌شود و ممکن است آپدیت آن با تاخیر نسبت به ویرایش ویندوز منتشر شود؛ به همین دلیل بسیاری از کاربران مک ترجیح می‌دهند از ترمینال بومی سیستم‌عامل و کلاینت OpenSSH داخلی آن برای اتصال SSH استفاده کنند.

پس از نصب، نوبت به برقراری اتصال با سرور لینوکسی می‌رسد. مراحل کلی در هر سه سیستم‌عامل مشابه است، اما بیانات اجرای آن‌ها تفاوت‌هایی دارد که در ادامه تحلیل می‌شوند.

در لینوکس، چون کلاینت OpenSSH از قبل نصب است، اکثر کاربران برای اتصال ساده به سرور از دستور ssh در ترمینال استفاده می‌کنند:

ssh username@server-ip

با این حال، اگر بخواهید از رابط گرافیکی Putty در لینوکس استفاده کنید، پس از اجرای نرم‌افزار باید در فیلد Host Name آدرس IP یا نام دامنه سرور و در فیلد Port عدد 22 (پورت پیش‌فرض SSH) را وارد کنید، نوع اتصال را روی SSH قرار دهید و روی دکمه Open کلیک کنید. در ادامه، نام کاربری و رمزعبور SSH را وارد کرده و Enter را بزنید تا وارد محیط خط فرمان سرور شوید.

برای آشنایی بیشتر با IP و کاربردها و مزایای آن، مقاله زیر را بخوانید:

آی پی چیست؟

اتصال به سرور لینوکس از ویندوز (Windows)

پرکاربردترین سناریوی استفاده از Putty همین اتصال از ویندوز به سرور لینوکسی است. پس از باز کردن نرم‌افزار، در بخش Host Name (or IP address) آدرس IP سرور را وارد کنید. این آدرس را می‌توانید در پنل مدیریتی هاست یا سرور مجازی خود پیدا کنید. در قسمت Port عدد 22 را نگه دارید، مگر اینکه پورت SSH سرور شما تغییر کرده باشد. Coection Type را روی SSH قرار داده و روی Open کلیک کنید. در اولین اتصال، پیامی درباره کلید میزبان (Host Key) نمایش داده می‌شود که باید آن را تأیید کنید.

سپس نام کاربری SSH (برای سرورهای مجازی معمولاً root) و در ادامه رمزعبور را وارد کنید. توجه داشته باشید که هنگام تایپ رمزعبور، به دلایل امنیتی هیچ کاراکتری روی صفحه نمایش داده نمی‌شود.

روی macOS نیز مانند لینوکس، کلاینت SSH به‌صورت پیش‌فرض در دسترس است و می‌توانید از طریق برنامه Terminal و دستور ssh مستقیماً به سرور متصل شوید. اگر ترجیح می‌دهید از رابط گرافیکی Putty استفاده کنید، پس از نصب آن با Homebrew یا MacPorts، مراحل اتصال دقیقاً مشابه ویرایش ویندوز است: آدرس IP سرور، پورت 22 و نوع اتصال SSH را وارد کرده، Open را بزنید و در ادامه نام کاربری و رمزعبور را وارد کنید.

فراتر از یک اتصال ساده، Putty قابلیتات دیگری هم دارد که شناخت آن‌ها کار روزانه با سرور را ساده‌تر می‌کند.
بخش تنظیمات (Configuration) نرم‌افزار از چند دسته اصلی تشکیل شده است. در تب Session می‌توانید مشخصات یک اتصال (آدرس، پورت، نوع پروتکل) را زیر یک نام دلخواه ذخیره کنید تا دفعات بعد بدون وارد کردن دوباره داده‌ها، با یک کلیک به همان سرور متصل شوید.

در تب Terminal می‌توان رفتار صفحه‌کلید و نمایش کاراکترها را تنظیم کرد، در تب Window اندازه پنجره و رنگ‌بندی قابل تغییر است و در تب SSH می‌توان ویرایش پروتکل، الگوریتم رمزنگاری و روش احراز هویت را مشخص کرد.

یکی از قابلیت‌های کاربردی Putty، فرصت اتصال از طریق پروکسی است. اگر شبکه‌ای که در آن قرار دارید نیاز به عبور ترافیک از یک سرور پروکسی داشته باشد، می‌توانید از منوی سمت چپ پنجره تنظیمات به بخش Coection و سپس زیرشاخه Proxy بروید.

در این بخش می‌توان نوع پروکسی (HTTP، SOCKS4، SOCKS5، Telnet یا Local) را انتخاب کرد، آدرس و پورت سرور پروکسی را وارد کرد و در صورت نیاز نام کاربری و رمزعبور احراز هویت پروکسی را هم مشخص کرد. این تنظیمات به‌ویژه برای کاربرانی که پشت فایروال یا شبکه سازمانی محدودشده کار می‌کنند اهمیت زیادی دارد.
برای اتصال به سرور SSH با روش امن‌تر از رمزعبور ساده، می‌توان از احراز هویت مبتنی بر کلید استفاده کرد. ابزار PuttyGen که همراه با نصب دقیق Putty ارائه می‌شود، جفت‌کلید عمومی و خصوصی تولید می‌کند.

کلید خصوصی روی دستگاه کاربر باقی می‌ماند و کلید عمومی باید به فایل authorized_keys~/.ssh/ در سرور اضافه شود. پس از این تنظیم، Putty می‌تواند به‌جای رمزعبور از همین فایل کلید برای ورود استفاده کند که هم امنیت بالاتری دارد و هم نیاز به واردکردن دستی رمزعبور در هر اتصال را از بین می‌برد.

در این مقاله دیدیم که Putty چگونه به یکی از ابزارهای اصلی برای اتصال امن به سرورهای لینوکسی تبدیل شده و چطور می‌توان آن را روی ویندوز، لینوکس و macOS نصب و پیکربندی کرد. آشنایی با تنظیمات پروکسی و احراز هویت مبتنی بر کلید هم می‌تواند مدیریت روزانه سرور را شتابان‌تر و امن‌تر کند. اگر هنوز سرور لینوکسی مناسبی برای اجرای این آموزش‌ها در اختیار ندارید، می‌توانید از میان گزینه‌های متنوع سفارش سرور لینوکس پارس‌پک، سروری متناسب با نیاز خود انتخاب کنید.

Putty یک نرم‌افزار بدون هزینه و متن‌باز برای برقراری ارتباط با سرور از طریق پروتکل‌هایی مانند SSH و Telnet است. رایج‌ترین کاربرد آن در ایران و بسیاری از کشورهای دیگر، اتصال از ویندوز به یک سرور لینوکسی است.

بهترین راه، دانلود از وب‌سایت رسمی نرم‌افزار است. در ویندوز می‌توانید فایل Portable یا نصب‌کننده مفصل را دریافت کنید، در لینوکس با دستور apt install putty نصب انجام می‌شود و در macOS از طریق Homebrew با دستور brew install putty می‌توان آن را نصب کرد.

برای اتصال با Putty به آدرس IP سرور، شماره پورت SSH (معمولاً 22)، نام کاربری SSH و رمزعبور یا کلید خصوصی SSH نیاز دارید. این داده‌ها معمولاً در پنل مدیریت هاست یا سرور مجازی شما در دسترس است.

ابتدا نرم‌افزار را اجرا و آدرس IP و پورت SSH سرور را وارد کنید، نوع اتصال را روی SSH بگذارید و Open را بزنید. سپس نام کاربری SSH را وارد کرده و Enter بزنید و در مرحله آخر رمزعبور را تایپ و تأیید کنید تا وارد خط فرمان سرور شوید.

PuTTYgen ابزاری جانبی در کنار Putty است که برای تولید جفت‌کلید عمومی و خصوصی SSH استفاده می‌شود. با استفاده از این کلیدها می‌توان به‌جای رمزعبور ساده، از روش امن‌تر احراز هویت مبتنی بر کلید برای اتصال به سرور بهره برد.